sztolnie dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie

Sztolnie dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie

O tym, że Szklarska Poręba i jej okolice przez lata stanowiły obszar poszukiwań i wydobycia surowców mineralnych, wspominaliśmy już kilkukrotnie. Na przestrzeni wieków funkcjonowały tu płóczki złota, kamieniołomy, mniejsze wyrobiska odkrywkowe, ale i kopalnie z prawdziwego zdarzenia z całym systemem podziemnych korytarzy. Sztolnie dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie, to dziś największy relikt górnictwa w tym rejonie.

sztolnie dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie
Widok na szeroki wlot sztolni powstały na skutek zawalenia się hali wyrobiskowej

Na co komu piryt?

Piryt, to minerał żelaza, którego nazwa wywodzi się of greckich słów „pyr” i „pyrites”, czyli odpowiednio – „ogień” i „iskrzący”. Już starożytni grecy zauważyli, że minerał iskrzy pod wpływem uderzeń krzesiwem. Piryt z okolic Szklarskiej Poręby przerabiany był w miejscowym zakładzie produkcyjnym na kwas siarkowy. Zakład ten nosił miano witriolejni, a jego nazwa związana była z doktryną dawnych alchemików.

Zobacz też: Stara kopalnia kobaltu w Szklarskiej Porębie

W początkach kopalni pirytu

Pierwsze wzmianki o wydobyciu pirytu w Szklarskiej Porębie pochodzą z 1530 roku, jednak można podejrzewać, że pozyskiwaniem tego minerału zajmowali się już wcześniej Walonowie. Około 1550 roku powyżej Zbójeckich Skał powstała nowa kopalnia. Pod koniec XVI wieku w kopalni zlokalizowanej na Czarnym Grzbiecie miało pracować już 60 górników. Dalszy rozwój górnictwa pirytu na tym obszarze zahamowała wojna trzydziestoletnia.

Sztolnie dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie
Obecny wlot do górnej części sztolni
stare sztolnie kobaltu w Szklarskiej Porębie
„Skalny Most” to specjalnie pozostawiony przez górników fragment skały, który miał za zadanie podtrzymywanie ścian wyrobiska

Górnictwo pirytu po raz trzeci

W 1773 roku wybudowano nową witriolejnię. Inicjatorem podjętych prac był Christian Melchior Preller, kupiec z pobliskiego Podgórzyna. Wykorzystując sztolnie dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie, uruchomiono nową kopalnię tego kruszca. W jej skład wchodziły dwie sztolnie o nazwach „U dobrych ludzi” oraz „Pod opieką Bożą”. Ta pierwsza została później przemianowana na „ Friedrischgrube” na cześć króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego.

Rozkwit i… przekwit

W XVIII wieku w kopalni pirytu przybyło kilkadziesiąt chodników i sztolni prowadzących w głąb górotworu. W wyniku intensywnej eksploatacji złóż, pozyskiwano aż 400 ton pirytów na rok! Szacuje się, że pod koniec wieku przy tutejszych wyrobiskach pracowało ponad 50 ludzi. Z kolei miejscowy zakład przetwarzający minerał w kwas, uznawany był za największy tego typu w całych Prusach. Witriolejnię nawet odwiedziła pruska para królewska, a miejsce stało się popularną w regionie atrakcją. Na przełomie XVIII i XIX wieku wskutek wyczerpania złóż kopalnia została zamknięta.

sztolnie dawnej kopalni pirytu na Dolnym Śląsku
Jedna z odnóg sztolni
stare sztolnie w Polsce
Stempel w dalszej części sztolni

Obecnie, jako atrakcja

Sztolnie dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie traktowane są obecnie, jako atrakcja turystyczna. W ich sąsiedztwie przebiega szlak waloński, łączący najciekawsze miejsca związane z górnictwem w okolicy. Co prawda, dostępny jest zaledwie ułamek historycznych podziemi, jednak i tak robią one spore wrażenie na odwiedzajacych.

Ile można zobaczyć?

Dzisiejsza „atrakcja” oraz miejsce, w którym można wejść pod ziemię, to centralna część starej kopalni. Szacuje się, że hala w tym miejscu mogła mieć około 20 metrów wysokości! Dokładnie nie wiadomo kiedy i z jakiego powodu zawalił się strop w tej najstarszej części wyrobisk. W wyniku ich dewastacji powstał „kamieniołom”, z którego można wyruszyć w głąb dawnych korytarzy.

podziemia na Dolnym Śląsku
Raz jeszcze efektowny wlot do sztolni
tajemnicze podziemia
Wejście na wyższy poziom wyrobisk w dolnej części starej kopalni pirytu

Sztolnie dawnej kopalni kobaltu w Szklarskiej Porębie można podzielić na kilka części. Idąc „do góry” początkowo przemieżamy bardzo wysoki korytarz, który zwęża się wraz z głębokością. To tu znajduje się popularny skalny most, podtrzymujący ściany wyrobiska. Jeszcze kilka metrów wspinaczki i dochodzimy do przodka.

Partie starej kopalni „w dół” od kamieniołomu, mają już inny charakter. Komora jest już znacznie niższa, można zejść na niewielki dolny poziom. W końcowej części komory w stropie widoczne jest wykute i obelkowane „okno” do wyższego poziomu wyrobisk.

W pobliżu starej centralnej części wyrobisk natrafimy jeszcze na wiele reliktów działalności górniczej, jaką tu prowadzono przed lat. Tutejszy las jest wręcz usiany licznymi zapadliskami, lejami i hałdami. Ten obraz pobudza wyobraźnię i daje do myślenia, jak duży był to obszar wydobywczy.

atrakcje Szklarskiej Poręby
Zabezpieczony wlot do kolejnej sztoli starej kopalni pirytu

Sztolnie dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie – jak dojść?

Z Zakrętu Śmierci, gdzie na parkingu można zostawić samochód należy iść w dół czarnym oraz żółtym pieszym szlakiem turystycznym (na tym odcinku przebiegają wspólnie). Po mniej więcej kwadransie dotrzemy do miejsca, w którym należy zejść ze szlaku i skręcić w prawo. Wąska ścieżka doprowadzi nas do dawnej kopalni.

wycieczka do Szklarskiej Poręby
Inna trasa prowadzi ze Szklarskiej Poręby Dolnej (PKP). Stąd należy iść za czarnymi znakami pieszego szlaku turystycznego. Szlak prowadzi trawersem pod górę i doprowadza do żółtych znaków. Po mniej więcej 600 metrach należy skręcić w lewo i zejść kawałek wąską ścieżką.

Sztolnie dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie – informacje praktyczne

  • sztolnie dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie dostępne są przez cały rok, jednak ze względów bezpieczeństwa najlepiej zwiedzać je w okresie od wiosny do jesieni
  • mimo, że dawne sztolnie uznawane są za atrakcję turystyczną, nie ma tu wytyczonej trasy, a same wyrobiska nie są w żaden sposób zabezpieczone
  • podczas zwiedzania należy zachować szczególną ostrożność; nie należy dotykać ścian oraz stropów
  • do zwiedzania sztolni niezbędne jest własne źródło światła

Sztolnie dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie – galeria

Klikanie w reklamy naprawdę pomaga! Dzięki temu możemy rozwijać stronę. Kliknij w reklamę poniżej 🙂

A jeśli chcesz wesprzeć rozwój portalu, odwiedź nas na platformie Patronite. No to czołem! 🙂

Bibliografia:
1) Tekst „Dawna witriolejnia i kopalnie pirytu w Szklarskiej Porębie Dolnej”, P. Wiater
2) SGTS, T. 1 „Góry Izerskie”, Red. M. Staffa

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o