sztolnie dawnej kopalni pirytu w szklarskiej porębie wejście

Sztolnie dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie

O tym, że Szklarska Poręba i jej okolice przez lata stanowiły obszar poszukiwań i wydobycia surowców mineralnych, wspominaliśmy już kilkukrotnie. Na przestrzeni wieków funkcjonowały tu płóczki złota, kamieniołomy, mniejsze wyrobiska odkrywkowe, ale i kopalnie z prawdziwego zdarzenia z całym systemem podziemnych korytarzy. Sztolnie dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie, to dziś największy relikt górnictwa w tym rejonie.

Zobacz też: Stara kopalnia kobaltu w Szklarskiej Porębie

Na co komu piryt?
Piryt, to minerał żelaza, którego nazwa wywodzi się of greckich słów „pyr” i „pyrites”, czyli odpowiednio – „ogień” i „iskrzący”. Już starożytni grecy zauważyli, że minerał iskrzy pod wpływem uderzeń krzesiwem. Piryt z okolic Szklarskiej Poręby przerabiany był w miejscowym zakładzie produkcyjnym na kwas siarkowy. Zakład ten nosił miano witriolejni, a jego nazwa związana była z doktryną dawnych alchemików.


Góry Izerskie i atrakcje turystyczne czyli stare sztolnie i kopalnie
Podczas eksploracji terenu udało się nam odnaleźć kilka kamieni, którymi prawdopodobnie oznaczono działkę (działki?) górnicze w tutejszym lesie. Na każdym kamieniu wyryto krzyż oraz umowny znak wlotu do sztolni, pomalowany białą farbą. Symbole te prawdopodobnie powstały w różnym czasie.

W początkach kopalni pirytu
Pierwsze wzmianki o wydobyciu pirytu w Szklarskiej Porębie pochodzą z 1530 roku, jednak można podejrzewać, że pozyskiwaniem tego minerału zajmowali się już wcześniej Walonowie. Około 1550 roku powyżej Zbójeckich Skał powstała nowa kopalnia. Pod koniec XVI wieku w kopalni zlokalizowanej na Czarnym Grzbiecie miało pracować już 60 górników. Dalszy rozwój górnictwa pirytu na tym obszarze zahamowała wojna trzydziestoletnia.


wejście sztolnie dawnej kopalni pirytu w szklarskiej porębie
Miejsce, w którym obecnie można wejść do dawnych wyrobisk kopalni

Górnictwo pirytu po raz trzeci
W 1773 roku wybudowano nową witriolejnię. Inicjatorem podjętych prac był Christian Melchior Preller, kupiec z pobliskiego Podgórzyna. Wykorzystując sztolnie dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie, uruchomiono nową kopalnię tego kruszca. W jej skład wchodziły dwie sztolnie o nazwach „U dobrych ludzi” oraz „Pod opieką Bożą”. Ta pierwsza została później przemianowana na „ Friedrischgrube” na cześć króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego.


podziemia dolnego śląska sztolnia w szklarskiej porębie
Jeden z bocznych chodników odchodzący od głównej sztolni

Rozkwit i… przekwit
W XVIII wieku w kopalni pirytu przybyło kilkadziesiąt chodników i sztolni prowadzących w głąb górotworu. W wyniku intensywnej eksploatacji złóż, pozyskiwano aż 400 ton pirytów na rok! Szacuje się, że pod koniec wieku przy tutejszych wyrobiskach pracowało ponad 50 ludzi. Z kolei miejscowy zakład przetwarzający minerał w kwas, uznawany był za największy tego typu w całych Prusach. Witriolejnię nawet odwiedziła pruska para królewska, a miejsce stało się popularną w regionie atrakcją. Na przełomie XVIII i XIX wieku wskutek wyczerpania złóż kopalnia została zamknięta.


stara kopalnia pirytu na dolnym śląsku
Widoczne w skale ślady po wiertłach górniczych

Obecnie, jako atrakcja
Sztolnie dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie traktowane są obecnie, jako atrakcja turystyczna. W ich sąsiedztwie przebiega szlak waloński, łączący najciekawsze miejsca związane z górnictwem w okolicy. Co prawda, dostępny jest zaledwie ułamek historycznych podziemi, jednak i tak robią one spore wrażenie na odwiedzajacych.


dawme sztolnie kopalni pirytu w szklarskiej porębie
„Skalny most”, to specjalnie pozostawiony przez górników fragment skały, który miał za zadanie podtrzymywanie ścian wyrobiska

Ile można zobaczyć?
Dzisiejsza „atrakcja” oraz miejsce, w którym można wejść pod ziemię, to centralna część starej kopalni. Szacuje się, że hala w tym miejscu mogła mieć około 20 metrów wysokości! Dokładnie nie wiadomo kiedy i z jakiego powodu zawalił się strop w tej najstarszej części wyrobisk. W wyniku ich dewastacji powstał „kamieniołom”, z którego można wyruszyć w głąb dawnych korytarzy.


sztolnia jako atrakcja turystyczna szklarska poręba
Widok w kierunku „kamieniołomu”, czyli obecnego miejsca wlotu sztolni

Sztolnie dawnej kopalni kobaltu w Szklarskiej Porębie można podzielić na kilka części. Idąc „do góry” początkowo przemieżamy bardzo wysoki korytarz, który zwęża się wraz z głębokością. To tu znajduje się popularny skalny most, podtrzymujący ściany wyrobiska. Jeszcze kilka metrów wspinaczki i dochodzimy do przodka.


wnętrze sztolni w starej kopalni w szklarskiej porębie
Belka o podobnym zastosowaniu, co „skalny most” na jednym z wcześniejszych zdjęć

Partie starej kopalni „w dół” od kamieniołomu, mają już inny charakter. Komora jest już znacznie niższa, można zejść na niewielki dolny poziom. W końcowej części komory w stropie widoczne jest wykute i obelkowane „okno” do wyższego poziomu wyrobisk.


geoturystyka na dolnym śląsku
Wlot na kolejny poziom w dolnej części dolnej komory

W pobliżu starej centralnej części wyrobisk natrafimy jeszcze na wiele reliktów działalności górniczej, jaką tu prowadzono przed lat. Tutejszy las jest wręcz usiany licznymi zapadliskami, lejami i hałdami. Ten obraz pobudza wyobraźnię i daje do myślenia, jak duży był to obszar wydobywczy.


dawne górnictwo w Górach Izerskich
Wejście do kolejnej, wypełnionej wodą sztolni.

Jak dojść?
Z Zakrętu Śmierci, gdzie na parkingu można zostawić samochód należy iść w dół czarnym oraz żółtym pieszym szlakiem turystycznym (na tym odcinku przebiegają wspólnie). Po mniej więcej kwadransie dotrzemy do miejsca, w którym należy zejść ze szlaku i skręcić w prawo. Wąska ścieżka doprowadzi nas do dawnej kopalni.


szlaki turystyczne przy danych sztolniach pirytu w szklarskiej porębie
Poza pieszymi szlakami turystycznymi na miejsce można także dotrzeć ścieżką dydaktyczną, która oznaczona jest skośnym niebieskim pasem na białym tle.

Inna trasa prowadzi ze Szklarskiej Poręby Dolnej (PKP). Stąd należy iść za czarnymi znakami pieszego szlaku turystycznego. Szlak prowadzi trawersem pod górę i doprowadza do żółtych znaków. Po mniej więcej 600 metrach należy skręcić w lewo i zejść kawałek wąską ścieżką.


sztolnie dawnej kopalni pirytu w szklarskiej porębie
Zejście ze szlaku oznaczone jest takimi tabliczkami

Informacje praktyczne

  • sztolnie dawnej kopalni pirytu w Szklarskiej Porębie dostępne są przez cały rok, jednak ze względów bezpieczeństwa najlepiej zwiedzać je w okresie od wiosny do jesieni
  • mimo, że dawne sztolnie uznawane są za atrakcję turystyczną, nie ma tu wytyczonej trasy, a same wyrobiska nie są w żaden sposób zabezpieczone
  • podczas zwiedzania należy zachować szczególną ostrożność; nie należy dotykać ścian oraz stropów
  • do zwiedzania sztolni niezbędne jest własne źródło światła


Bibliografia:
1) Tekst „Dawna witriolejnia i kopalnie pirytu w Szklarskiej Porębie Dolnej”, P. Wiater
2) SGTS, T. 1 „Góry Izerskie”, Red. M. Staffa



Przeczytaj także

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *